Avrupa Birliği eş finansmanıyla Interreg NEXT Karadeniz Havzası Programı kapsamında yürütülen PURE RIVERS projesi, 6-9 Mayıs 2026 tarihlerinde İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa ev sahipliğinde düzenlenen başlangıç toplantısıyla resmen çalışmalarına başladı. Türkiye, Yunanistan ve Gürcistan’dan ortak kurumların yer aldığı projenin çalışmaları, Sakarya Valiliği’nde gerçekleştirilen paydaş toplantıları ve Yunanistan’daki saha hazırlıklarıyla devam etti.
Nehirler haritadaki çizgileri tanımaz. Bir ülkede suya karışan kirlilik, akıntıyla birlikte komşu topraklara, oradan da denize taşınır. Bu yüzden nehirleri korumanın yolu, sınırın iki yakasında aynı dili konuşmaktan geçiyor. PURE RIVERS (Pollution Understanding and Restoration Effort for Rivers) projesi tam da bu anlayışla, üç ülkenin bilim insanlarını, kamu kurumlarını ve yerel paydaşlarını ortak bir hedefte buluşturuyor: nehirlerdeki kirliliği anlamak, azaltmak ve bozulan ekosistemleri yeniden canlandırmak.
Ortaklar İstanbul’da buluştu
Projenin ilk büyük buluşması, 6-9 Mayıs 2026 tarihlerinde proje lideri İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa’nın ev sahipliğinde İstanbul’da yapıldı. Başlangıç toplantısında Türkiye, Yunanistan ve Gürcistan’dan proje ortakları ilk kez aynı masaya oturdu. Dört gün boyunca ortaklar, 30 ay sürecek çalışmanın yol haritasını, ülkeler arasındaki iş bölümünü ve üç nehirde izlenecek ortak yaklaşımı birlikte ele aldı.
Ortaklığın yapısı da projenin ruhunu yansıtıyor: Proje, bilimsel izleme ve analiz birikimine sahip üniversiteleri, sahadaki uygulamayı yönlendirebilecek kamu kurumlarıyla bir araya getiriyor. Bilginin laboratuvarda kalmayıp doğrudan karar alıcılara ve halka ulaşması, bu yapı sayesinde mümkün olacak.
Sahadan ilk adımlar: Sakarya
Başlangıç toplantısının ardından proje, Türkiye’deki saha çalışmalarına geçti. Proje ortağı Sakarya Valiliği’nde, Vali Yardımcısı Dr. İsmail Altan Demirayak başkanlığında kamu kurumlarına yönelik bir bilgilendirme toplantısı düzenlendi. Proje lideri adına Proje Koordinatörü Prof. Dr. Serkan İkiz ile projenin mali yöneticisi Prof. Dr. Ömür Koçak’ın katıldığı toplantıda, Sakarya Nehri’nin ve havzasının korunması, kirliliğin izlenmesi ve yerel paydaşların sürece aktif katılımı konuşuldu.
Ardından İkinci Yerel Paydaş Koordinasyon Toplantısı gerçekleştirildi. Eğitim, tarım, çevre, güvenlik ve su yönetiminden sorumlu il kurumları ile Sakarya Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi (SASKİ) ve Devlet Su İşleri (DSİ) temsilcileri, ellerindeki raporları, ölçümleri, haritaları ve saha gözlemlerini ortak havuza taşıdı. Tarımsal ve evsel kirlilik kaynakları, deşarjlar ve su kalitesi üzerine görüşlerin paylaşıldığı toplantıda paylaşılacak veriler belirlendi, kritik kirlilik noktalarının tespiti için yol haritası çizildi ve sonraki ortak çalışmalar planlandı.
Sakarya’da kurulan bu iş birliği modeli, farklı kurumların dağınık halde tuttuğu bilgilerin tek bir resimde birleştirilmesinin nehir yönetimine neler katabileceğini gösteren ilk somut örneklerden biri oldu. Proje boyunca yerel paydaşlarla yürütülecek çalışmalar, üç ülkenin birbirinin deneyiminden yararlanmasına da zemin hazırlayacak.
Yunanistan’da örnekleme hazırlıkları
Projenin Yunanistan ayağında da çalışmalar somut bir aşamaya ulaştı. Proje ekibi, Meriç (Evros) Nehri boyunca su örneklerinin alınacağı noktaları belirledi. Noktalar seçilirken sınır ötesi kirliliğin etkisi, bölgedeki tarımsal, kentsel ve endüstriyel faaliyetler ile nehir kıyısına erişim imkânları birlikte değerlendirildi. Örnekleme çalışmalarının başlayabilmesi için yetkili idari ve askeri makamlardan gerekli izinlerin alınması süreci devam ediyor.
Bu süreçte projenin uygulanmasına yönelik uzmanlık ve teknik destek hizmet alımı ihalesi de tamamlandı; yüklenici belirlenerek sözleşme işlemleri sonuçlandırıldı.
Nehirlerin hikâyesi radyoda
Proje yalnızca toplantı salonlarında değil, kamuoyunun gündeminde de karşılık buldu. Proje Koordinatörü Prof. Dr. Serkan İkiz, TRT Radyo’da yayınlanan Yeryüzü Günlüğü programında PURE RIVERS’ı dinleyicilere anlattı. Nehir kirliliğinin yalnızca bir çevre sorunu olmadığını, halk sağlığından tarıma, ekonomiden gelecek kuşaklara uzanan geniş bir etki alanı bulunduğunu vurgulayan İkiz, projenin üç ülkede yürüttüğü çalışmalar ve vatandaşların nehirleri korumada üstlenebileceği rol hakkında bilgi verdi. Yoğun ilgi gören yayın, projenin bilimsel çalışmalarının toplumla buluşması yolunda atılan önemli adımlardan biri oldu.
Ölçmek, azaltmak, onarmak, paylaşmak
PURE RIVERS dört temel eksende ilerliyor. Proje ekipleri önce üç nehirdeki kirlilik kaynaklarını ve düzeylerini bilimsel yöntemlerle tespit edip izleyecek. Ardından kirliliği azaltmaya yönelik, başka havzalara da uyarlanabilecek uygulanabilir stratejiler geliştirilecek. Nehir ekosistemlerinin yeniden canlandırılması ve biyolojik çeşitliliğin korunması projenin üçüncü ayağını oluşturuyor. Son olarak elde edilen tüm bilgiler, üç ülkenin paydaşları, karar alıcıları ve kamuoyuyla paylaşılacak.
Projenin asıl iddiası ise 30 ayın ötesine uzanıyor. Kurulan ortaklıkların, toplanan verilerin ve geliştirilen yöntemlerin, proje tamamlandıktan sonra da Karadeniz Havzası’ndaki nehir koruma çalışmalarına yol göstermesi hedefleniyor.